کاخ پترهوف؛ شکوه امپراتوری روسیه در کرانه خلیج فنلاند - دَبی بلاگ

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با bestcanadatours.com مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

تاریخچه: از رویای یک تزار تا میراثی جهانی

ایده ساخت پترهوف در ذهن پتر کبیر پس از بازدید او از کاخ ورسای در فرانسه در سال 1717 شکل گرفت. او که مجذوب عظمت اقامتگاه سلطنتی فرانسه شده بود، تصمیم گرفت کاخی بسازد که نه تنها با آن برابری کند، بلکه از آن پیشی بگیرد. ساخت و ساز این مجموعه در سال 1709 در زمینی به مساحت 110 هکتار در سواحل جنوبی خلیج فنلاند، در حدود 30 کیلومتری غرب سنت پترزبورگ آغاز شد.

• دوران پتر کبیر: ساخت اولیه کاخ از سال 1714 تا 1723 به طول انجامید. پتر کبیر شخصاً بر بسیاری از جنبه‌های طراحی، به ویژه سیستم نوآورانه فواره‌ها، نظارت داشت. معماران برجسته‌ای چون ژان-باتیست الکساندر لو بلوند فرانسوی، در طراحی باغ‌ها و کاخ اولیه نقش داشتند. این مکان به عنوان اقامتگاه تابستانی تزار و محلی برای برگزاری جشن‌های پیروزی روسیه بر سوئد استفاده می‌شد.
• گسترش در دوران الیزابت: پس از مرگ پتر، دخترش، امپراتریس الیزابت، توسعه مجموعه را ادامه داد. او معمار مشهور ایتالیایی، بارتولومئو فرانچسکو راسترلی، را مأمور کرد تا کاخ بزرگ را به شکوه و جلال امروزی‌اش برساند و سبک باروک را به آن بیفزاید.
• تخریب در جنگ و رستاخیز پس از آن: در طول جنگ جهانی دوم، کاخ پترهوف به یکی از غم‌انگیزترین صحنه‌های تخریب میراث فرهنگی تبدیل شد. پس از حمله آلمان نازی در سال 1941، نیروهای اشغالگر این مجموعه را به شکلی نظام‌مند ویران کردند.
  • میزان تخریب: کاخ بزرگ به ویرانه‌ای سوخته تبدیل شد و فضای داخلی مجلل آن تقریباً به طور کامل از بین رفت. نیروهای آلمانی هزاران درخت را قطع کردند، باغ‌ها را مین‌گذاری کردند و سیستم پیچیده فواره‌ها را منهدم ساختند. بسیاری از تندیس‌های برنزی برای ذوب شدن و استفاده در صنایع جنگی به سرقت رفتند و ویرانی به حدی بود که مجموعه یک "منظره آخرالزمانی" توصیف شد.
  • تلاش‌های قهرمانانه برای نجات: پیش از رسیدن نیروهای آلمانی، کارکنان موزه تلاش‌های خارق‌العاده‌ای برای نجات گنجینه‌ها انجام دادند. بیش از 8000 شیء گرانبها بسته‌بندی و به مکان‌های امنی مانند نووسیبیرسک منتقل شدند. همچنین، بیش از 50 تندیس برنزی بزرگ از پایه‌های خود جدا شده و با دقت در زمین‌های باغ دفن شدند تا از غارت در امان بمانند. با این حال، مجسمه اصلی سامسون به سرقت رفت و سرنوشت آن نامعلوم باقی ماند.
  • بازسازی عظیم ملی: بازسازی بلافاصله پس از آزادسازی منطقه در سال 1944 آغاز شد و به نمادی از مقاومت ملی تبدیل گشت. در همان سال، نام آلمانی «پترهوف» به نام روسی «پترودوورتس» تغییر یافت. باغ پایین در سال 1945 بازگشایی شد و بخشی از فواره‌ها در سال 1946 دوباره به کار افتادند. مجسمه گمشده سامسون با استفاده از عکس‌های قدیمی بازآفرینی و در سال 1947 نصب شد. بازسازی نماهای کاخ بزرگ تا سال 1952 به پایان رسید، اما مرمت تالارهای داخلی آن دهه‌ها به طول انجامید. این پروژه عظیم که با همت هزاران داوطلب، سرباز و متخصص انجام شد، یکی از بزرگترین دستاوردهای مرمت آثار تاریخی در جهان محسوب می‌شود.

معماری و بخش‌های اصلی مجموعه

معماری پترهوف ترکیبی هنرمندانه از سبک‌های باروک، روکوکو و نئوکلاسیک است که در هماهنگی کامل با باغ‌های اطراف خود قرار دارد. این مجموعه عظیم از چندین کاخ، باغ و صدها فواره و مجسمه تشکیل شده است.

کاخ بزرگ (Grand Palace)

این کاخ که مرکزیت مجموعه را تشکیل می‌دهد و بر روی یک تپه طبیعی بین دو باغ قرار گرفته، با نمای با ابهت و 30 تالار و اتاق مجلل خود، قلب پترهوف به شمار می‌رود.

نمای بیرونی: شاهکار باروک الیزابتی اثر راسترلی

چهره امروزی و باشکوه کاخ، حاصل بازسازی و گسترش چشمگیر کاخ اولیه پتر کبیر است که به سبکی ساده‌تر معروف به «باروک پترینی» ساخته شده بود. این دگرگونی عظیم بین سال‌های 1747 تا 1756 توسط معمار ایتالیایی، بارتولومئو راسترلی، در دوران سلطنت امپراتریس الیزابت انجام شد. راسترلی کاخ را به یک شاهکار تمام‌عیار به سبک باروک الیزابتی تبدیل کرد که با تجمل، شکوه و ابعاد عظیم شناخته می‌شود.

• تغییرات معماری: راسترلی با حفظ بخش‌هایی از ساختار اصلی، یک طبقه سوم به بنا افزود و با اضافه کردن دو بال جانبی بلند، طول کاخ را به نزدیک 300 متر رساند. این بال‌ها با گالری‌های یک طبقه به دو پاویون انتهایی متصل می‌شوند: کلیسای کاخ و پاویون نشان ملی که هر دو دارای گنبدهای پیازی شکل و طلاکاری شده هستند.
• ویژگی‌های سبک: نمای خارجی با استفاده گسترده از تزئینات طلاکاری شده، گچ‌بری‌های پیچیده، ستون‌های برجسته و قاب‌های پنجره زینتی، حسی از پویایی و حرکت را القا می‌کند. تضاد رنگی میان زرد روشن دیوارها و سفیدی گچ‌بری‌ها، به همراه مجسمه‌های متعدد، ظاهری بسیار مجلل و چشمگیر به کاخ بخشیده که نمادی از قدرت و ثروت مطلق امپراتوری روسیه بود.

تالارهای داخلی: پنجره‌ای به زندگی اشرافی

فضای داخلی کاخ با طلاکاری‌های چشمگیر، نقاشی‌های دیواری خیره‌کننده، آینه‌کاری‌های پیچیده و مبلمان لوکس تزئین شده و سبک زندگی اشرافی تزارهای روسیه را به نمایش می‌گذارد. در میان تالارهای متعدد آن، سه تالار چسم، تخت و پرتره از اهمیت تاریخی و هنری ویژه‌ای برخوردارند.

• تالار چسم (Chesme Hall): این تالار به دستور کاترین کبیر برای بزرگداشت پیروزی نیروی دریایی روسیه بر امپراتوری عثمانی در نبرد چسما (1770) ساخته شد. ویژگی اصلی آن، دوازده تابلوی نقاشی عظیم اثر یاکوب فیلیپ هکرت است که صحنه‌های نبرد را به تصویر می‌کشند. برای اطمینان از واقع‌گرایی، کاترین کبیر دستور داد یک ناوچه در مقابل چشمان هنرمند منفجر شود.
• تالار تخت (Throne Room): این تالار با مساحتی حدود 330 متر مربع، بزرگترین و رسمی‌ترین تالار کاخ است که برای برگزاری مراسم مهم دربار استفاده می‌شد. در انتهای تالار، تخت امپراتوری و پشت آن، پرتره‌ای بزرگ از کاترین کبیر سوار بر اسب نصب شده است.
• تالار پرتره (Portrait Hall): دیوارهای این تالار که «اتاق مد و زیبایی» نیز نامیده می‌شود، با 368 پرتره از زنان جوان با لباس‌های ملی مختلف، اثر پیترو روتاری، پوشانده شده است. این چیدمان به روش «تاپستری» در سال 1764 به دستور کاترین کبیر انجام شد.

باغ‌ها: تقابل نظم فرانسوی و پویایی منظره

پترهوف دارای دو بخش اصلی باغ است که توسط کاخ بزرگ از یکدیگر جدا شده‌اند و هر کدام سبک و کاربرد متفاوتی دارند.

باغ بالا (Upper Garden): ورودی رسمی و متقارن

باغ بالا که در ضلع جنوبی کاخ بزرگ قرار دارد، به عنوان ورودی تشریفاتی و رسمی مجموعه عمل می‌کند. این باغ نمونه‌ای کلاسیک از یک باغ رسمی فرانسوی (Jardin à la française) است که بر نظم، تقارن و کنترل کامل بر طبیعت تأکید دارد.

• سبک و کاربرد: با طراحی کاملاً متقارن، مسیرهای مستقیم، چمن‌کاری‌های آراسته و سه حوض بزرگ و آرام، این باغ فضایی باشکوه و منظم برای استقبال از مهمانان و نمایش قدرت امپراتوری ایجاد می‌کند. بازدید از این بخش برای عموم رایگان است.
• فواره‌های اصلی:
  • فواره نپتون (Neptune Fountain): این فواره که قطعه مرکزی باغ است، گروه مجسمه‌های برنزی باشکوهی را به نمایش می‌گذارد که در قرن هفدهم در آلمان ساخته شده و در سال 1799 در اینجا نصب شد. مجسمه نپتون، خدای دریا، نمادی از قدرت دریایی روسیه است.
  • فواره بلوط (Oak Fountain): این فواره در ابتدا به شکل یک درخت بلوط سربی طراحی شده بود که از شاخه‌هایش آب فوران می‌کرد و اطراف آن با مجسمه‌های تریتون تزئین شده بود.

پارک پایین (Lower Park): تئاتر آبی پویا و وسیع

پارک پایین که بین کاخ بزرگ و خلیج فنلاند گسترده شده، فضایی بسیار وسیع‌تر و پویاتر است. این پارک ترکیبی از طراحی رسمی فرانسوی و عناصر پارک منظره‌ای (Landscape Park) است.

• سبک و کاربرد: این پارک که با کانال دریایی به دو بخش تقسیم می‌شود، محلی برای تفریح، قدم زدن و سرگرمی خانواده سلطنتی بود. مسیرهای جنگلی، آلاچیق‌های پنهان و فواره‌های بازیگوش (trick fountains) که بازدیدکنندگان را غافلگیر می‌کردند، بخشی از جذابیت آن بودند.
• عناصر اصلی: شهرت اصلی پترهوف مدیون این پارک و بیش از 150 فواره و چهار آبشار بزرگ آن است. آبشار بزرگ (Grand Cascade) با 64 فواره و بیش از 200 مجسمه، نقطه کانونی این پارک است.

گوهرهای خصوصی پتر کبیر: کاخ‌های کوچک پارک پایین

در میان شکوه کاخ بزرگ، چندین عمارت کوچکتر قرار دارند که پنجره‌ای به سوی زندگی خصوصی و علایق پتر کبیر می‌گشایند.

• کاخ مون‌پلیزیر (Monplaisir Palace): این کاخ که نامش به معنای «لذت من» است، اقامتگاه محبوب پتر کبیر در کنار دریا بود و بر اساس طرح‌های خود او ساخته شد.
• کاخ مارلی (Marly Palace): این کاخ دو طبقه زیبا که نامش را از اقامتگاه شکاری لوئی چهاردهم وام گرفته، یک خلوتگاه کاملاً خصوصی برای تزار بود.
• عمارت هرمیتاژ (Hermitage Pavilion): این عمارت برای مهمانی‌های شام خصوصی بدون حضور خدمتکاران طراحی شد و دارای یک میز بالابر مکانیکی شگفت‌انگیز بود که غذا را از آشپزخانه طبقه پایین به بالا می‌آورد.

شگفتی مهندسی: فواره‌های پترهوف

شهرت اصلی پترهوف مدیون سیستم فواره‌های شگفت‌انگیز آن است که شامل بیش از 170 فواره و چندین آبشار بزرگ می‌شود.

آبشار بزرگ: حماسه‌ی پیروزی در قامت آب و تندیس

آبشار بزرگ (Grand Cascade) یک بیانیه سیاسی قدرتمند است که پیروزی روسیه بر سوئد در جنگ بزرگ شمالی را جاودانه می‌سازد. این مجموعه از 64 فواره و بیش از 200 تندیس برنزی طلاکاری‌شده تشکیل شده است.

• فواره سامسون: اوج نمادگرایی: نقطه کانونی این روایت، فواره «سامسون در حال دریدن دهان شیر» است. نبرد سرنوشت‌ساز پولتاوا در روز «قدیس سامسون» رخ داد. در این تندیس، سامسون (نماد روسیه) دهان شیر (نماد سوئد) را از هم می‌درد. فواره آبی که از دهان شیر به ارتفاع بیش از 20 متر پرتاب می‌شود، نماد شکست سوئد است.
• لشکری از نمادهای اساطیری: تندیس‌های تمثیلی رودخانه‌های ولخوف و نوا، نماد مسیرهای تجاری جدید روسیه هستند و مجسمه‌های تریتون‌ها پیروزی را اعلام می‌کنند.
• کانال دریایی: آبشار به کانالی می‌ریزد که مستقیماً به خلیج فنلاند متصل می‌شود و نماد تبدیل روسیه به یک قدرت دریایی است.

مهندسی بدون پمپ

یکی از ویژگی‌های حیرت‌انگیز فواره‌های پترهوف این است که بدون استفاده از هیچ‌گونه پمپی کار می‌کنند. آب مورد نیاز از چشمه‌های طبیعی در تپه‌هایی با ارتفاع بالاتر تأمین شده و تنها با استفاده از نیروی جاذبه و اختلاف ارتفاع، آب را با فشار به فواره‌ها می‌رساند.

بازدید از پترهوف

• بهترین زمان بازدید: بهترین زمان برای بازدید از پترهوف فصل تابستان (از ماه می تا سپتامبر) است، زیرا در این دوره فواره‌ها فعال هستند و باغ‌ها در زیباترین حالت خود قرار دارند.
• دسترسی: برای رسیدن به پترهوف از سنت پترزبورگ می‌توان از مینی‌بوس‌ها و اتوبوس‌های عمومی استفاده کرد. راه سریع‌تر و محبوب‌تر، استفاده از قایق‌های سریع‌السیر (هیدروفویل) است که از مرکز شهر حرکت کرده و چشم‌انداز زیبایی از خلیج فنلاند را ارائه می‌دهند.

خلاصه

کاخ پترهوف، واقع در حومه سنت پترزبورگ، یک مجموعه سلطنتی باشکوه است که به دستور پتر کبیر و با الهام از کاخ ورسای فرانسه ساخته شد. این مجموعه که به «ورسای روسیه» شهرت دارد، به خاطر معماری خیره‌کننده و باغ‌های وسیعش شناخته می‌شود. کاخ بزرگ که نمای بیرونی آن توسط بارتولومئو راسترلی به سبک باشکوه باروک الیزابتی بازسازی شد، شامل تالارهای تاریخی مهمی مانند تالار چسم، تالار تخت و تالار پرتره است. مجموعه باغ‌ها به دو بخش متمایز تقسیم می‌شود: باغ بالای رسمی و متقارن به سبک فرانسوی که ورودی تشریفاتی مجموعه است و پارک پایین وسیع و پویا که با صدها فواره، یک تئاتر آبی شگفت‌انگیز را به نمایش می‌گذارد. ویژگی برجسته پترهوف، سیستم فواره‌های آن است، به ویژه آبشار بزرگ که یک روایت تمثیلی از پیروزی روسیه بر سوئد است و فواره مرکزی سامسون نماد اصلی آن به شمار می‌رود. این مجموعه که در جنگ جهانی دوم به شدت ویران شد، طی یک پروژه بازسازی عظیم ملی به شکوه اولیه خود بازگردانده شد و امروزه به عنوان یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری روسیه و میراث جهانی یونسکو شناخته می‌شود.